Valéry "Die Optimisten schreiben schlecht" diyor. Çok kesin bir hüküm ama doğru.
Tanpınar günlüğünde Sahnenin Dışındakiler'den hiç bahsetmiyor. Romanı yazdığı yıllarda bir iki mektupta sadece Alaiyeli Ahmet'in hikayesini yazdığını söylüyor. Belki sonradan kendisindeki değişiklik (50'li yılların sonuna doğru daha belirgin olan) Sahnenin Dışındakiler'i tamamen bir kenarda bırakmasına yol açtı. Burada durup şöyle diyebiliriz; Türkiye'nin bir kaç nesil etrafında romanını yazmak iddiasını hem mektuplarda hem günlükte bulabiliyoruz. Sahnenin Dışındakiler'e nazaran Aydaki Kadın bu niyeti daha iyi gösterir. Sahnenin Dışındakiler belki de Tanpınar'ın deyimiyle kendisi için eskimiştir. Bizce Aydaki Kadın'da daha yüksek bir üslup, daha derin bir roman yaratma çabası görülür. Günlükte buna dair epeyce malzeme vardır.
Yeri gelmişken söyleyelim, Aydaki Kadın'ın isminin Aydaki Kadın olduğundan da epey şüpheliyim. Günlükte romandan Aydaki Kadın diye bahsetmiyor. İç içe (Allegro ama epey uzun bir birinci movement), bitmemiş ikinci bölüm Karşı Karşıya (Adagio) ve yazılmamış üçüncü bölüm (Rondo. Finale) var. Günlükte bazen İç içe, bazen Karşı Karşıya diyor. Burada Karşı Karşıya'nın anlamı epey geniş, sadece okumuşlar ile halk arasındaki çatışma değil.
Aslında dördüncü bir bölüm de olabilir, kim bilir?
Yine Sahnenin Dışındakiler'e dönelim; bu romanda da Tanpınar'ın üstünleştirme çabası çok belli. Sinemaya aşina olanlar hemen farkederler, sanıyorum.
Bir sahnede romanın kahramanı Cemal, Tanpınar'ın ta kendisine rastlar:
"Yavaş yavaş yeni hayatıma alıştım. Darülfünun açıldıktan sonra bir gün Edebiyat Fakültesi'ne giderek Yahya Kemal'i dinledim. Yanıbaşımda saçları birbirine karışık, gözleri melankoli ile etrafa bakan, zayıf bir çocuk vardı. Bana şair olduğunu, fakat henüz hiçbir şiir yazmadığını büyük bir saffetle söyledi."
Başka bir parça:
"Babam isteseydim beni İstanbul'da bir yatılı mektebe verecekti. Bunu niçin reddetmiştim? Hala bilmiyorum." Reddetmeyenler de var.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder